بنیاد مطالعات قفقاز 4 مهر 1398 ساعت 1:51 http://caucasus.ir/vdcivvar.t1azu2bcct.html -------------------------------------------------- عنوان : پروژه یک کمربند ـ یک جاده چین و تلاش ترکیه برای اشغال خاکورک اژدر پیری سارمانلو* -------------------------------------------------- متن : چین در سال 2013 به صورت علنی از پروژه جاده ابریشم جدید این کشور به نام یک کمربند- یک جاده پرده برداشت. پروژه ای که قرار است از طریق خطوط زمینی و دریایی چین را به سایر نقاط جهان نظیر اروپا، اسیا و آفریقا متصل کند. در واقع هدف چین از احداث چنین پروژه ای گسترش ارتباطات تجاری خود به اقسی نقاط جهان و نوعی یارگیری در صحنه معادلات جهانی است. و به صورت کلی حرکت به سوی هژمونی جدید و رقابت تنگاتنگ با ایالات متحده است. این پروژه قرار است کشور چین را از طریقایرانبه اروپا متصل کنید به همین دلیل منظقهخاورمیانهدر مرکز ثقل این پروژه قرار دارد. چین پروژه یک کمربند، یک جاده را بعنوان طرحی صدساله به جامعه جهانی معرفی کرده است. اینگونه به نظر می رسد که هدف اصلی این طرح مسایل اقتصادی است و چین با طرح جاده ابریشم جدید قصد دارد اقتصاد منطقه را به نوعی تحت سیطره خود درآورد. جدای از سلطه اقتصادی، بسیاری از این کشوررها از لحاظ سیاسی و فرهنگی نیز به نوعی گرایش به سمت چین پیدا کرده و بعنوان یک شریک بالقوه برای این کشور خواهندبود. گذرگاه اصلی طرح یک کمربند- یک جاده طرح یک کمربند- یک جاده چین از سه طریق قابل اجراست، دو مسیر از راه زمینی و دیگری از طریق دریا. مسیر اول که راه اورآسیایی شناخته می شود، از مسیرقزاقستان، روسیه، بلاروس، لهستان میگذرد تا به مقصد نهایی یعنی آلمان- اروپا برسد. دومین مسیر از طریق کریدور مغولستان و روسیه به اروپا منتهی می شود. سومین مسیر که به نام آسیای میانه شناخته می شود، از چین شروع می شود و از مسیرافغانستان، پاکستان،ایرانعبور می کند تا بهترکیهو سپس اروپا متصل شود. در این طرح مسیرهایی که کشورهای آسیایی را به یکدیگر متصل می کند عبارتنداز: اندونزی،هندو سنگاپور. سه مسیر دریایی از طریق کشورهای اسیایی وجود دارند. اولین مسیر با نام جاده برفی شمال که از شمال چین از طریق خطوط دریایی به روسیه متصل می شود. دومین مسیر با نام مسیر آسیای جنوبی این جاده از طریق دریای ژاپن، شبه جزیره کره و کشورهای آسیایی را به همدیگر متصل می کند. و اما سومین مسیر، از راه زمینی از طریق کشورهای اروپایی همچون هلند و آلمان می گذرد. بنابراین، مسیر فوق الذکر از طریق مسیر دریایی هلند به ایتالیا در جنوب اروپا منتهی می شود و از انجا از طریق دریای مدیترانه از یونان، مصر، کانال سوئز به سوی آفریقای شمالی تاهندگذرپاهی امن و مطمئن برای این پروژه است. جایگاهترکیهدر طرح جاده ابریشم جدید ترک ها معتقد هستند با پیوستن به این طرح می توانند اقتصاد خود را رونق داده و حجم مبادلات خود را به میزان قابل توجهی افزایش دهند. مدتی است که گرایشترکیهبه سوی شرق بیشتر شده است. این تحول می تواند منجر به همکاری های بیشتر اقتصادی و سیاسیترکیهبا کشورهایی چون چین و روسیه گردد. با بروز اختلافات سیاسی میانترکیهوآمریکا(متحد اصلی او در ناتو) و همچنین تیرگی روابط با اتحادیه اروپا -با اینکه بیشترین روابط فرهنگی و تجاریترکیهدر حال حاضر با کشورهای اروپایی وآمریکااست- دولتمردان ترک را بیش از پیش به سمت و سوی شرق گسیل داشته است.ترکیهاز طریق این پروژه قصد دارد روابط تجاری و صنعتی خود را با چین و روسیه گسترش داده و قصد ندارد در این پروژه تنها یک مسیر مواصلاتی تراتزیت شرق و غرب باشد، بلکه با قرار گرفتن در موقعیت استراتزیک بین اروپا و اسیا قصد دارد نقش و سهم مهمی در این پروژه از آن خود کند. ترکیهو اشغال خاکورک- کُردستان یکی از مهمترین اهدافترکیهدر قرن بیستم میلادی پیوستن به اتحادیه اروپا بود، اما در حال حاضر با ابتکار طرح یک کمربند- یک جاده از مهمترین هدف او دروازه اتصالی شرق به غرب است. مرزایرانوترکیهاز مهمترین مسیر گذرگاهی برای این پروژه در منطقهخاورمیانهاست، به ویژه مثلثایران،ترکیهوعراقبرای این کشور بسیار حائز اهمیت است. در این میان بخشی از منطقه کُردستان جایگاه ویژه ای دارد. حکومتترکیهبرای آنکه بتواند چین را متقاعد به مشارکت در چنین پروژه سودآوری کند، لازم است این مسیر به صورت کامل و ایمن در اختیار او باشد. به همین دلیل، چون منطقه خاکورک در باشور کُردستان- دقیقا در مرکز ثقل مثلثایران،ترکیهوعراقواقع شده، لازم است ارتشترکیهاین منطقه که حزب کارگران کُردستان موسوم به پ.ک.ک کنترل آن را به صورت کامل در اختیار دارند، به تمامی به سلطه خود در آورد. همچنین مسیری که در این میان مدنظر چین است از تهران به طرف تبریز و از آنجا از طریق منطقه گَوَر -در کُردستان باکور- از میان مرزترکیهمی گذرد. که این منطقه نیز در کنترل نیروهای حزب کارگران کُردستان است. این دو منطقه استراتژیک از لحاظ گذرگاه جاده ابریشم و کنترل ان به دست نیروهای کُرد،ترکیهرا بر آن داشته که به هر طریقی برای لشکرکشی به این دو منطقه به ویژه منطقه خاکورک اقدام کند. اگر تمهیدات لازم در این خصوص از سوی حکومتترکیهصورت نگیرد، احتمال می رود همکاری بین این کشور با چین منتفی شود.ترکیهبغیر از این مسیر هیچ انتخاب دیگری ندارد، اما دولت چین دو انتخاب دیگر پیش رو دارد. اولین مسیر؛ ازعراق،سوریهسپس از طریق دریای مدیترانه به اوپا منتهی خواهد شد. دومین مسیر؛ ازایرانبه سوی آذربایجان، گرجستان و شمال روسیه به اروپا ختم می شود. در هر دو مسیری که ذکر شد، دولتترکیهکمترین نقشی نخواهد داشت. اینطور به نظر می رسد که دولت چین پروژه یک کمربند یک جاده را در 24 جولای 2018 به دلیل بروز رخدادهای اینچنینی در مسیرخاورمیانه ای تاکنون متوفق کرده و یا درپی مسیر دیگری بغیر از مسیرترکیهاست. نتیجه گیری چین نخستین کشور در حال ظهور است که به طور کامل اقتصاد غیررسمی را با اقتصاد رسمی ادغام می کند. دولت چین با طرح یک کمربند- یک جاده از طریق ساخت خطوط ریلی و دریایی در دو مسیر زمینی و دریایی قصد دارد تجارت و روابط فرهنگی و سیاسی خود را در امتداد قاره های اروپا و آفریقا گسترش دهد. چینی ها معتقدند کشورهایی که در مسیر این جاده قرار می گیرند دارای منابع غنی هستند که با سرمایه گذاری این کشور توان توسعه و رشد اقتصادی بالایی دارند.ترکیهقصد دارد با اجرای این طرح حجم مبادلات تجارت خارجی خود را افزایش داده تا از این طریق سود زیادی عاید آن شود. طی پنج سال گذشته ارزش لیرترکیهحدود ۵۰ درصد کاهش یافته و منجر به تورم و نرخ بهره دو رقمی شده است. در نتیجه بازده کلی بازار سهامترکیهدر طول پنج سال گذشته ۲۶ درصد منفی بوده است. بروز اختلاف نظر بینترکیهو شرکای اروپایی اش و همچنین این کشور باآمریکا،ترکیهرا با موانع و مشکلات اقتصادی فراوانی روبه رو ساخته است. این پروژه می تواند راه حلی برای رونق چرخه توسعه یافتگی و کساد فعلیترکیهارائه دهد که در حال حاضر غیرقابل درمان است. در کنار این فرایندترکیهبه لحاظ اقتصادی می تواند باآمریکای لاتین نیز اشتراک بیشتری نسبت به شرق و جنوب شرق آسیا داشته باشد. در این پروژه بیشتر کشورها به عنوان یکی از شریکای بالقوه چین خواستار مشارکت و همکاری در این زمینه هستند. دولتترکیهبا هدف اشغال و کنترل خاکورک سعی دارد به چنین خواسته خود جامعه عمل پوشانده و از طرفی موقعیت سیاسی و جغرافیایی نیروهای کُرد در این منطقه را به نفع خود تضعیف کند. *کارشناس امور بین الملل صدا و سیما، سردبیر و پژوهشگر منبع:مرکز بین المللی مطالعات صلح IPSC