بنیاد مطالعات قفقاز 19 مرداد 1397 ساعت 13:28 http://caucasus.ir/vdcd550f.yt0nz6a22y.html -------------------------------------------------- عنوان : سیگنال‌‌های روشن مسکو به بروکسل و واشنگتن با اهرم جنگ در سالگرد جنگ روسیه و گرجستان «حسن بهشتی‌پور» در گفت‌وگو با «وطن‌امروز» مطرح کرد -------------------------------------------------- متن : با گذشت یک دهه از درگیری های گرجستان و روسیه همچنان این موضوع یکی از مسائلی است که توجه ویژه ای را به خود جلب می کند. قفقاز جنوبی که در دهه 90 شاهد جنگ های خونینی بود، بعدها به میدان رقابت شدید مسکو و واشنگتن تبدیل شد. در سال 2003 نیز وقوع انقلاب رنگی موسوم به گل رز در گرجستان این کشور را بیش از پیش به متحد غرب تبدیل کرد و زنگ خطر واقعی برای مسکو به صدا درآمد اما بلندپروازی های تفلیس و رئیس جمهور این کشور دیری نپایید. سال 2008 قفقاز جنوبی به میدان نبردی خونین در میان خرس بزرگ و همسایه کوچک خود تبدیل شد. اکنون پس از 10 سال همچنان بخش بزرگی از این نبرد و دلایل آن نامشخص و مبهم باقی مانده است و همچنان نبرد سال 2008 از زوایای دیگری قابل بررسی و تحلیل است. هدف روسیه از این عملیات چه بود؟ چرا گرجی ها به دام عملیات و استراتژی جنگ با روسیه افتادند؟ آیا غرب در تلاش برای فتح آخرین دژهای محیط پیرامونی روسیه بود؟ علاوه بر این می توان گفت درگیری های اوکراین در امتداد بحران گرجستان بود یا خیر؟ برای بررسی این سوالات و چندین موضع دیگر وطن امروز با حسن بهشتی پور کارشناس مسائل بین الملل گفت وگو کرده است که در ادامه می خوانید. *** پرسش: روز 8/8/2008 نیروهای ارتش روسیه با عبور از مرز و برای حمایت از مردم 2 منطقه آبخازیا و اوستیای جنوبی وارد گرجستان شدند. اکنون که یک دهه از این نبرد و درگیری نظامی می گذرد، می توان گفت چرا روسیه وارد خاک گرجستان شد؟ چرا مسکو پس از گذشت نزدیک به 3 دهه از حمله به افغانستان در سال 1979 دوباره ارتش بزرگ خود را به حرکت درآورد؟ بهشتی پور: باید این نکته را در نظر داشت که روسیه شروع کننده حمله نبود. ما برای درک و ارائه تصویر جامع تر از این نبرد باید به روز و هفته های پیش از حمله مسکو به گرجستان بازگردیم. میخائیل ساکاشویلی رئیس جمهور وقت گرجستان دچار یک اشتباه استراتژیک شد. از یک طرف وی تصور می کرد در شرایطی که بازی های المپیک پکن برگزار می شود و افکار عمومی جهان و همه کشورها از جمله روسیه سرگرم این بازی ها هستند، فرصت بسیار مغتنمی برای این کشور پیش آمده است. وی در تلاش بود از این فرصت طلایی برای اعاده حاکمیت خود بر جمهوری خودمختاری آبخازیا و استان خودمختار اوستیای جنوبی استفاده کند. از سال 1992 تقریبا این دو منطقه خود را از گرجستان جدا اعلام کرده و با کمک روسیه توانسته بودند شرایطی را فراهم کنند که خارج از نفوذ و قدرت تفلیس قرار داشته باشند. ساکاشویلی در آگوست 2008 تلاش داشت این معادله را تغییر دهد. از طرف دیگر محاسبات وی اشتباه از آب درآمد و وی را دچار بزرگ ترین اشتباه تاریخ زندگی سیاسی خود کرد. وی بر این تصور بود که با شروع درگیری با روسیه اتحادیه اروپایی و بویژه آمریکا از گرجستان در مقابل روسیه حمایت می کنند. برداشت رئیس جمهور گرجستان این بود که با این عملیات ابتکاری غرب را مجبور به حمایت از خود در مقابل روسیه می کند در حالی که روسیه پاسخ قاطعی به عملیات گرجستان داد. وی متوجه شد غربی ها آمادگی این را ندارند که به خاطر گرجستان خود را در مقابل روسیه و آن هم در قفقاز جنوبی قرار دهند. غربی ها دنبال چنین سیاستی آن هم به طور مستقیم در مقابل روسیه نبودند. علاوه بر این باید این نکته را نیز در نظر داشت که نه تنها گرجستان بلکه بسیاری از دولت ها و کارشناسان و تحلیلگران انتظار نداشتند روسیه به این شدت و در قالب این عملیات غافلگیرانه و همه جانبه به گرجستان پاسخ دهد، بنابراین تمام محاسبات رئیس جمهور گرجستان اشتباه از آب درآمد. در آن دوران نیز دیمیتری مدودف رئیس جمهور روسیه بود؛ وی نیز نه تنها از این فرصت برای تنبیه و مجازات گرجستان استفاده کرد بلکه بخش هایی از خاک این کشور در ساحل دریای سیاه را نیز تصرف کرد و از این طریق فشار بیشتری به تفلیس وارد کرد و عملا روند جداسازی آبخازیا و اوستیا را نیز تسریع کرد. پرسش: اما چرا روسیه به این شدت و در قالب یک حمله نظامی همه جانبه به گرجستان پاسخ داد؟ بهشتی پور: روسیه پس از فروپاشی شوروی بشدت تحت فشار گسترش ناتو بود و کشورهای غربی محیط پیرامونی این کشور و به نوعی حیاط خلوت مسکو را مورد هدف خود قرار داده بودند و برای عقب نشینی هر چه بیشتر مسکو تلاش می کردند. قفقاز جنوبی یک منطقه بسیار حساس و به لحاظ ژئوپلیتیکی برای مسکو حائز اهمیت است. غرب در سال 2003 با انقلاب رنگی موسوم به گل رز در گرجستان و روی کار آوردن ساکاشویلی ضربه بزرگی به نفوذ مسکو در این منطقه زده بود. روسیه بخوبی پیام آمریکا را دریافت کرده بود و از این مساله اطلاع داشت هرگونه مماشات و سازش بیشتر با غرب و نیروهای وابسته به آنان در کشورهای سابق شوروی آثار مخرب بیشتری برای مسکو به بار خواهد آورد. در نتیجه مسکو با این عملیات به گرجستان اعلام کرد به هیچ عنوان جاه طلبی های این کشور را تحمل نمی کند و به غرب نیز این پیام را منتقل کرد مسکو آماده سازش در مناطق پیرامونی تحت نفوذش نیست. بنابراین با زدن بزرگ ترین ضربه و بیشترین حمله پیام همه جانبه خود را به غرب و کشورهای همسایه اعلام کرد. پرسش: شما به پیام مسکو به گرجستان و کشورهای غربی اشاره کردید اما این نبرد علاوه بر متوقف سازی مقطعی روند نفوذ غرب در محیط پیرامونی روسیه چه دستاورد دیگری برای کرملین داشت؟ بهشتی پور: پیش تر تصور بر این بود که اوستیای جنوبی و آبخازیا به کشورهای مستقلی تبدیل می شوند و حتی چند کشور محدود نیز استقلال این دو واحد جدید را به رسمیت شناختند اما با بررسی دقیق وضعیت میدانی این دو منطقه می توان به این نتیجه رسید که روسیه در اوستیای جنوبی ضمن تثبیت کامل موقعیت خود پس از درگیری های سال 2008 در تلاش است با الحاق این منطقه به استان اوستیای شمالی در درون خاک روسیه، آن را به یک استان در فدراسیون روسیه تبدیل کند. برای آبخازیا نیز روسیه ضمن جداسازی کامل آن از گرجستان در تلاش است چه به صورت کشور مستقل و چه به صورت بخشی از روسیه نقش خود در آنجا را تثبیت کند. بویژه آنکه روسیه با تحکیم موقعیت نظامی خود در بندر سوخومی مرکز آبخازیا برای تقویت موقعیت خود در دریای سیاه و کاهش تنگناهای ژئوپلیتیکی اش تلاش می کند. روسیه این موقعیت ژئوپلیتیکی خود را با تصرف بندر کریمه در شمال دریای سیاه بیشتر بهبود بخشید. یعنی اکنون بندر سوخومی در شرق دریای سیاه و بندر کریمه در شمال این دریا روسیه را در موقعیت بسیار قدرتمندتر نسبت به قبل قرار داده اند. اگر چه ذکر این نکته لازم است که گرجستان، جامعه بین الملل و بویژه سازمان ملل جدایی آبخازیا و اوستیای جنوبی از گرجستان را به رسمیت نشناخته اند. پرسش: به کریمه و کنترل آن توسط روسیه اشاره کردید، در سال 2014 نفوذ غرب در اوکراین و سپس مداخله روسیه یک بحران بین المللی دیگر را به وجود آورد که تاکنون ادامه دارد، آیا می توان گفت اوکراین و درگیری در این کشور بخش دیگر یا روی دیگر سکه نبردهای گرجستان است؟ بهشتی پور: بله! به نکته خوبی اشاره کردید. غرب برای گسترش نفوذ خود تلاش می کند. پس از سال 2008 نیز آمریکا تمام تلاش و سرمایه گذاری های خود را از گرجستان به اوکراین منتقل کرد و درصدد بود از طریق این منطقه ضربه بزرگ دیگری به روسیه وارد آورد. استراتژی واشنگتن در سال 2014 با شکست ویکتور یانوکوویچ رئیس جمهور روس فیل اوکراین و روی کار آمدن سیاستمداران نزدیک به غرب به بار نشست. این بار نیز روسیه واکنش شدیدی نشان داد؛ با تصرف کریمه و کوک کردن ساز جدایی طلبی در 2 استان شرق اوکراین پیام شدید دیگری به غرب مخابره کرد. هر چند روس ها در تصرف کریمه اعلام کردند آنان سیاست اشتباه نیکیتای خروشچف در الحاق این منطقه از روسیه به اوکراین را جبران کرده اند؛ آنها حتی برای تثبیت موقعیت خود رفراندومی در این منطقه البته بدون نظارت بین المللی برگزار کردند. در مقابل نیز غرب از تلاش های خود برای نفوذ هر چه بیشتر به حیاط خلوت روسیه دست برنداشته است. اکنون آنان علاوه بر اوکراین برای نفوذ در مولداوی و حتی روسیه سفید نیز تلاش می کنند. جدیدا نیز ارمنستان به یکی دیگر از پروژه های آنان در قفقاز جنوبی تبدیل شده است. اما باید این مساله را نیز مدنظر داشت که غرب همیشه در پروژه های خود برای نفوذ در حاشیه روسیه موفق عمل نکرده است. پرسش: از زمان پایان نبرد گرجستان و روسیه دیدگاه های مختلفی درباره مهم ترین پیامد این جنگ وجود داشته است. به باور شما مهم ترین پیام و پیامد این جنگ چه بود؟ بهشتی پور: قفقاز شمالی بخشی از جغرافیای روسیه محسوب می شود اما قفقاز جنوبی پس از سال 1991 به یکی از حلقه های ضعیف امنیتی و سیاسی مسکو تبدیل شده بود. گسترش نفوذ غرب در گرجستان و حتی جمهوری آذربایجان نگرانی روسیه را از این بابت بیشتر کرده بود. به باور من مهم ترین پیامد این درگیری تثبیت کامل موقعیت روسیه در این منطقه بود. روسیه به آمریکا و کشور های منطقه نشان داد آنان حاکم اصلی قفقاز جنوبی هستند و مزاحمت های هیچ کشوری را نیز در این منطقه تحمل نمی کنند. روسیه با این عملیات زیرکانه توانست نقش خود را در بلندمدت در این منطقه تضمین کند. منبع: روزنامه وطن امروز، شماره 2506، چهارشنبه 17 مرداد 1397